6284 Koruyucu ve Önleyici Tedbir Kararı Arasındaki Fark

Koruyucu ve Önleyici Tedbir Kararı Arasındaki Fark

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen kararlar, temel olarak koruyucu tedbirler ve önleyici tedbirler olmak üzere iki gruba ayrılır. Bu iki tedbir türü aynı koruma sisteminin parçaları olmakla birlikte amaçları, muhatapları, karar verebilecek makamlar ve uygulanma biçimleri bakımından birbirinden farklıdır.

Koruyucu tedbirler, şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altında bulunan kişinin güvenliğini ve temel ihtiyaçlarını sağlamaya yöneliktir. Önleyici tedbirler ise şiddet uyguladığı veya uygulama tehlikesi bulunduğu ileri sürülen kişinin belirli davranışlarda bulunmasını engelleyen yükümlülüklerden oluşur.

Bu ayrımın doğru yapılması; “delil veya belge aranmaz” hükmünün kapsamı, tedbirin gerekliliği, kararın gerekçesi ve temel haklara yapılan müdahalenin ölçülülüğü bakımından önem taşır.

Koruyucu Tedbir Kararı Nedir?

Koruyucu tedbir kararları, şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altında bulunan kişinin güvenliğini sağlamak, geçici ihtiyaçlarını karşılamak ve yeni bir şiddet olayının meydana gelmesini önlemek amacıyla verilir. Bu kararların doğrudan muhatabı, korunması gereken kişidir.

Koruyucu tedbirler yalnızca fiziksel güvenliği sağlamaya yönelik değildir. Barınma, geçici maddi yardım, psikolojik ve hukuki destek, sağlık hizmetlerine erişim, işyerinin veya yerleşim yerinin değiştirilmesi gibi kişinin güvenli ve bağımsız bir yaşam sürdürmesine yardımcı olacak önlemler de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Koruyucu tedbirlerin bir bölümü mülki amir, bir bölümü ise hâkim tarafından verilebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan bazı hâllerde kolluk amiri de Kanun’da belirtilen tedbirlerden bazılarına geçici olarak karar verebilir. Kolluk tarafından alınan bu kararların, Kanun’da öngörülen süre içinde yetkili makamın onayına sunulması gerekir.

Mülki Amir Tarafından Verilebilecek Koruyucu Tedbirler

6284 sayılı Kanun uyarınca mülki amir tarafından, olayın özelliklerine göre şu koruyucu tedbirlere karar verilebilir:

• Korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara uygun barınma yeri sağlanması,

• Geçici maddi yardım yapılması,

• Psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal bakımdan rehberlik ve danışmanlık hizmeti verilmesi,

• Hayati tehlikenin bulunması hâlinde kişinin geçici koruma altına alınması,

• Çalışan kişinin çocukları için belirli şartlarla kreş imkânı sağlanması.

Bu tedbirler, şiddet tehlikesi altında bulunan kişinin güvenli bir ortama ulaşmasını ve günlük hayatını asgari düzeyde sürdürebilmesini amaçlar. Korunan kişinin barınma, geçim veya çocuk bakımı gibi temel sorunlarının çözülememesi, verilen uzaklaştırma kararının tek başına yeterli koruma sağlamamasına neden olabilir.

Hâkim Tarafından Verilebilecek Koruyucu Tedbirler

Hâkim, olayın özelliklerini dikkate alarak korunan kişi hakkında daha kapsamlı koruyucu tedbirlere karar verebilir. Bunlar arasında;

• İşyerinin değiştirilmesi,

• Kişinin evli olması hâlinde müşterek yerleşim yerinden ayrı bir yerleşim yeri belirlenmesi,

• Aile konutu şerhi konulması,

• Gerekli şartların bulunması hâlinde kimlik ve ilgili diğer bilgi ve belgelerin değiştirilmesi

yer alabilir.

Kimlik ve bilgi değişikliği gibi ağır ve istisnai tedbirler, kişinin hayati tehlikesinin bulunması ve diğer koruma önlemlerinin yeterli olmayacağının anlaşılması hâlinde gündeme gelir. Bu tür kararların uygulanmasında tedbirin zorunluluğu ve kişinin güvenliği ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.

Önleyici Tedbir Kararı Nedir?

Önleyici tedbir kararları, şiddet uyguladığı veya uygulama tehlikesi bulunduğu değerlendirilen kişinin belirli davranışlarda bulunmasını önlemek amacıyla verilir. Bu tedbirler, korunan kişiye bir destek sunmaktan çok, hakkında tedbir uygulanan kişiye belirli yasaklar ve yükümlülükler getirir.

Uygulamada en sık karşılaşılan önleyici tedbirler; müşterek konuttan uzaklaştırma, korunan kişiye yaklaşmama ve iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme kararlarıdır. Bunun yanında çocukla kişisel ilişkinin sınırlandırılması, silahların kolluğa teslim edilmesi ve tedavi veya rehabilitasyon programına başvurma gibi önlemler de olayın koşullarına göre uygulanabilir.

Önleyici tedbirler kişinin konut, özel hayat, aile hayatı, haberleşme ve mülkiyet hakları üzerinde doğrudan sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle tedbirin koruma amacına elverişli, gerekli ve uygulanmak istenen riskle orantılı olması önemlidir.

Hâkim Tarafından Verilebilecek Önleyici Tedbirler

Hâkim, olayın niteliğine göre bir veya birden fazla önleyici tedbire birlikte karar verebilir. Kanunda düzenlenen başlıca önleyici tedbirler şunlardır:

• Korunan kişiye yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürücü davranışlarda bulunmama,

• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılma,

• Müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi,

• Korunan kişinin konutuna, okuluna veya işyerine yaklaşmama,

• Gerekli görülürse çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde kurulması, sınırlandırılması veya kaldırılması,

• Korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmama,

• Korunan kişinin kişisel eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermeme,

• Telefon, mesaj, e-posta, sosyal medya veya diğer iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme,

• Bulundurulması veya taşınmasına izin verilen silahları kolluğa teslim etme,

• Kamu görevi nedeniyle silah taşıması hâlinde silahı kurumuna teslim etme,

• Alkol veya uyuşturucu madde etkisindeyken korunan kişilere yaklaşmama,

• Bağımlılık veya başka bir sağlık sorununun bulunması hâlinde muayene ve tedaviye başvurma.

Her olayda bu tedbirlerin tamamının birlikte uygulanması gerekmez. Hâkim, ileri sürülen tehlikeyle bağlantılı ve korumayı sağlayabilecek tedbirleri belirlemelidir. Somut olayla ilgisi bulunmayan yasakların standart şekilde karara eklenmesi, tedbirin ölçülülüğü yönünden tartışma yaratabilir.

Koruyucu ve Önleyici Tedbirlerin Temel Farkları

Koruyucu tedbirlerde asıl amaç, risk altındaki kişiye güvenlik ve destek sağlamaktır. Önleyici tedbirlerde ise şiddet uyguladığı veya uygulama tehlikesi bulunduğu ileri sürülen kişinin davranışları sınırlandırılır.

Bu iki tedbir türü arasındaki temel farklılıklar şu şekilde özetlenebilir:

“Delil veya Belge Aranmaz” Hükmü Her İki Tedbir İçin de Aynı mıdır?

6284 sayılı Kanun’un 8. maddesinde, koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için delil veya belge aranmayacağı açıkça belirtilmiştir. Önleyici tedbir kararlarının ise Kanun’un amacını tehlikeye düşürecek şekilde geciktirilemeyeceği düzenlenmiştir.

Bu nedenle kanun metnindeki “delil veya belge aranmaz” hükmünün bütün koruyucu ve önleyici tedbirleri hiçbir ayrım yapılmadan kapsadığı söylenmemelidir. Koruyucu tedbir ile önleyici tedbir arasındaki kanuni ayrım korunmalı; her karar kendi amacı, kapsamı ve kişi üzerindeki sonuçları doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Önleyici tedbir kararının süratle verilebilmesi, mutlaka ceza yargılamasındaki kesin ispat ölçüsüne ulaşılmasını gerektirmez. Bununla birlikte bu durum, kişiye getirilen her sınırlamanın süresiz veya gerekçesiz biçimde uygulanabileceği anlamına da gelmez. Özellikle tedbirin uzatılması veya uzun süre devam etmesi hâlinde güncel riskin ve tedbirin gerekliliğinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Tedbir Türünün Doğru Belirlenmesi Neden Önemlidir?

Bir kararın koruyucu veya önleyici tedbir olarak doğru nitelendirilmesi, uygulanacak hukuki güvencelerin belirlenmesi açısından önemlidir. Tedbirin türü; kararı verecek makamı, kararın muhatabını, uygulanma şeklini ve kişinin temel haklarına yapılan müdahalenin ağırlığını doğrudan etkiler.

Örneğin şiddet tehlikesi altında bulunan kişiye geçici barınma yeri sağlanması ile başka bir kişinin müşterek konuttan uzaklaştırılması aynı hukuki sonucu doğurmaz. İlk tedbir korunan kişiye destek sağlarken ikinci tedbir, hakkında karar verilen kişinin konut ve aile hayatına müdahale eder. Bu nedenle ikinci tür tedbirlerde kapsamın ve sürenin somut olayla bağlantılı biçimde belirlenmesi daha büyük önem taşır.

Koruyucu ve önleyici tedbirlerin birbirinden ayrılması, etkili koruma ile temel haklara saygı arasında kurulması gereken dengenin ilk aşamasını oluşturur. Bu ayrım yapılmadan gerçekleştirilen değerlendirmeler, hem koruma mekanizmasının amacından uzaklaşmasına hem de gereğinden ağır veya etkisiz tedbirlerin uygulanmasına yol açabilir.