Dünyada Koruma Emri Sistemleri: ABD, Kanada ve Japonya Örnekleri

Aile içi şiddet vakalarında koruma emrinin hızlı verilmesi, mağdurun yaşamı ve güvenliği bakımından hayati önem taşıyabilir. Bununla birlikte kişiyi evinden çıkaran, çocuklarıyla iletişimini sınırlayan veya ihlali hâlinde hapis cezası doğuran bir kararın yalnızca hızlı olması yeterli değildir. Kararın somut olgulara dayanması, kısa sürede karşı tarafın dinlendiği bir incelemeye açılması ve uzun süreli sonuçların ancak duruşmalı yargılama sonunda doğması gerekir.

ABD ve Kanada’da ülke genelinde geçerli tek bir koruma emri modeli bulunmamaktadır. ABD’de her eyalet kendi koruma emri usulünü ve sürelerini düzenler. Kanada’da da aile hukuku ve medeni koruma tedbirlerinin önemli bir kısmı eyaletlerin yetkisindedir; federal hükümet ise ceza hukuku, boşanma, çocukların üstün yararı ve eyaletler arası tanıma gibi alanlarda rol oynar.

Japonya’da ise daha merkezi bir sistem vardır. Koruma emirleri bölge mahkemeleri tarafından verilir ve kanun; başvurunun içeriğini, risk eşiğini, karşı tarafın dinlenmesini, karar sürelerini ve ihlal yaptırımını ülke genelinde düzenler.

Bu nedenle ABD veya Kanada için “koruma kararı üç ay sürer” gibi tek bir süre vermek hukuken doğru değildir. Sağlıklı karşılaştırma, seçilmiş eyalet ve bölgelerin ayrı ayrı incelenmesiyle yapılabilir.

ABD, Kanada ve Japonya’nın Genel Karşılaştırması

Bu tablo, sistemlerin yalnızca süre bakımından değil, kararın verilme yöntemi yönünden de farklı olduğunu göstermektedir. California’da beş yıla kadar sürebilen karar, ilk dosya incelemesiyle değil, karşı tarafın katılabileceği duruşma sonunda verilir. Alberta’da acil karar tek taraflı alınabilir; fakat dosya en geç dokuz iş günü içinde daha yüksek mahkemenin incelemesine taşınır. Japonya’da ise karşı tarafın katılabileceği oturum temel kural, tek taraflı karar istisnadır.

ABD’de Koruma Emirleri Neden Eyaletlere Göre Değişir?

ABD’de aile içi şiddete karşı medeni koruma emirleri esas olarak eyalet hukukuyla düzenlenmektedir. Bu nedenle başvurunun yapılacağı mahkeme, aranan ispat standardı, geçici karar süresi, duruşma tarihi, nihai kararın süresi ve karar ihlalinin yaptırımı eyaletten eyalete değişebilir.

Federal hukuk, bütün eyaletler için tek bir koruma emri süresi belirlemez. Bunun yerine belirli koşulları taşıyan bir eyalet koruma kararının diğer eyaletlerde de tanınmasını ve uygulanmasını sağlar. Böylece California’da verilen geçerli bir koruma emri, muhatabın başka bir eyalete geçmesiyle etkisiz hâle gelmez.

Federal düzeyde eyaletler arası takip, koruma kararını ihlal etmek amacıyla eyalet sınırının geçilmesi ve belirli koruma kararlarına tabi kişilerin ateşli silah bulundurması ayrıca sonuç doğurabilir. Ancak bazı federal sonuçlar için kararın, muhatabın bildirim aldığı ve katılma fırsatı bulduğu bir duruşmadan sonra verilmiş olması aranır. Bu ayrım, tek taraflı geçici emir ile duruşmalı nihai emir arasındaki hukukî farkı ortaya koymaktadır.

Ex Parte Geçici Emir Nedir?

“Ex parte” karar, hâkimin başvuruyu ilk aşamada yalnızca başvurucunun anlatımı ve sunduğu belgeler üzerinden incelemesi anlamına gelir. Karşı taraf karar verilmeden önce dinlenmez. Bu yöntemin amacı, bildirim yapılması sırasında şiddetin gerçekleşmesi veya başvurucunun baskı altına alınması gibi acil tehlikeleri önlemektir.

Ex parte karar kesin bir suçluluk hükmü değildir. Geçici koruma sağlar ve çoğunlukla yakın tarihte yapılacak duruşmaya kadar geçerlidir. Uzun süreli koruma kararı verilmesi için karşı tarafa başvuru, deliller ve duruşma tarihi tebliğ edilir; karşı taraf cevap ve delil sunabilir, tanık dinletebilir ve başvurucunun iddialarına itiraz edebilir.

ABD modelinin temel özelliği, geçici emir ile nihai koruma emrini usul bakımından ayırmasıdır. İlk karar hızlı ve tek taraflı olabilir. Buna karşılık uzun süreli karar, daha güçlü savunma güvencelerine bağlanır.

California: Geçici Emirden Beş Yıllık Karara

California’da aile içi şiddet nedeniyle koruma isteyen kişi, Superior Court’a başvurur. Başvuru formunda olayların açıklanması, istenen yasakların belirtilmesi ve varsa destekleyici belgelerin sunulması gerekir. Mesajlar, elektronik postalar, fotoğraflar, sağlık kayıtları, polis raporları ve tanık beyanları dosyaya eklenebilir.

Hâkim, ilk incelemede geçici koruma kararı verebilir. Bu karar için karşı tarafın önceden mahkemede bulunması gerekmez. Geçici emir; yaklaşmama, iletişim kurmama, ortak konuttan ayrılma, silahların teslimi ve çocuklara ilişkin geçici düzenlemeler içerebilir.

Geçici karar, uzun süreli koruma emri duruşmasına kadar işlev görür. Başvuru ve geçici kararın karşı tarafa usulüne uygun biçimde tebliğ edilmesi gerekir. Duruşmada her iki taraf da dinlenebilir ve delil sunabilir. Hâkim aile içi şiddetin gerçekleştiği ve koruma ihtiyacının devam ettiği sonucuna ulaşırsa beş yıla kadar koruma kararı verebilir. Süre sonunda kararın yenilenmesi ayrıca istenebilir.

California sisteminde başvurucunun yalnızca ceza mahkûmiyeti veya polis tutanağı sunması zorunlu değildir. Bununla birlikte başvurunun olayları açıklayan bir beyana dayanması ve hâkimin dosyadaki olgular üzerinden değerlendirme yapması gerekir. Duruşmalı karar aşamasında ispat yükü başvurucudadır.

Çocukla kişisel ilişki otomatik olarak tamamen kaldırılmaz. Hâkim güvenlik riskine göre geçici velayet, denetimli görüşme, güvenli çocuk teslimi veya görüşmenin sınırlandırılması gibi kararlar verebilir. Burada çocuğun ve korunan ebeveynin güvenliği belirleyicidir. California Mahkemeleri – Aile içi şiddet koruma emri süreci

New York: Geçici Emir Bir Sonraki Duruşmaya Kadardır

New York’ta aile içi ilişkiden kaynaklanan olaylar bakımından Aile Mahkemesine koruma emri başvurusu yapılabilir. Aynı olay bir suç oluşturuyorsa ceza mahkemesi de koruma kararı verebilir. Bu nedenle aile ve ceza yargılamaları aynı olay çerçevesinde farklı koruma emirleri doğurabilir.

Aile Mahkemesine yapılan başvuruda, hangi aile suçunun işlendiği ve olayların ne zaman, nerede ve nasıl gerçekleştiği açıklanır. Hâkim, ilk başvuru gününde karşı taraf henüz dinlenmeden geçici koruma emri verebilir. Ancak bu karar yalnızca bir sonraki mahkeme tarihine kadar geçerlidir. Dava sürerken mahkeme geçici kararı sonraki duruşma tarihlerine kadar uzatabilir.

New York Mahkemelerinin resmî açıklamasına göre nihai koruma kararı, karşı tarafın bir aile suçu işlediğinin hâkim tarafından belirlenmesi veya tarafın kararı kabul etmesi sonucunda verilir. Nihai karar kural olarak iki yıl; ağırlaştırıcı koşulların bulunduğu durumlarda ise beş yıl sürebilir. New York Mahkemeleri – Geçici ve nihai koruma emri farkı

Bu sistemde geçici emir verilmesi ile iddianın ispatlanması birbirinden ayrılmıştır. İlk aşamada ihtiyat ve güvenlik ön plandadır. İki veya beş yıllık nihai karar ise duruşma, kabul veya aile suçu tespiti gerektirir.

Koruma emri; konuttan uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim kurmama, silah teslimi, geçici çocuk düzenlemeleri ve belirli masrafların karşılanması gibi hükümler içerebilir. Çocukla görüşmenin ne şekilde devam edeceği, güvenlik riski ve çocuğun yararı çerçevesinde ayrıca ele alınır.

Texas: Yirmi Günlük Geçici Emir ve Açık Tehlike İncelemesi

Texas’ta mahkeme, başvuruda aile içi şiddetin gerçekleştiği ve tekrar gerçekleşmesi bakımından açık ve yakın tehlike bulunduğu kanaatine ulaşırsa geçici ex parte koruma emri verebilir. Karşı taraf bu aşamada önceden dinlenmeyebilir.

Geçici ex parte karar kural olarak en fazla 20 gün geçerlidir. Mahkeme belirli koşullarda kararı ek 20 günlük dönemlerle uzatabilir. Bu süre içinde nihai koruma emri için duruşma yapılır ve karşı tarafa başvuru ile duruşma bilgisi tebliğ edilir.

Duruşmada hâkim, aile içi şiddetin meydana gelip gelmediğini ve gelecekte tekrar meydana gelme ihtimalini değerlendirir. Nihai koruma emri çoğunlukla iki yıla kadar verilir. Ağır bedensel zarar, ölümcül silah kullanımı veya önceki koruma emirlerinin ihlali gibi kanunda belirtilen ağır koşullarda daha uzun süreli kararlar mümkündür.

Texas’ta ayrıca bir aile içi şiddet olayı sonrasındaki tutuklama sürecinde ceza hâkimi tarafından Acil Koruma Emri verilebilir. Bu karar, aile mahkemesinden istenen geçici ex parte emirle aynı işlem değildir. Texas Yargı Biriminin 2025 sonrası standart formlarında, ceza sürecindeki bu tür acil emirlerin belirli olaylarda 61 ila 121 gün arasında uygulanabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle “Texas’ta geçici koruma kararı 20 gündür” denildiğinde hangi karar türünden bahsedildiğinin açıklanması gerekir. Texas Yargı Birimi – Standart koruma emri formları

ABD’de Koruma Emri İhlalinin Sonuçları

Koruma emrinin ihlali, eyalet hukukuna göre tutuklama, mahkemeye itaatsizlik veya ayrı bir ceza suçu sonucu doğurabilir. Yaptırım ihlalin niteliğine, tekrarına, tehdit veya şiddet içerip içermediğine göre değişir.

Eyalet sınırının geçilerek koruma kararının kasten ihlal edilmesi bazı durumlarda federal suç oluşturabilir. Federal hukuk ayrıca geçerli koruma emirlerinin diğer eyaletlerde tanınmasını öngörür. Bununla birlikte eyaletler arası tanıma ve ateşli silah yasağı gibi bazı federal sonuçlarda muhataba makul bildirim yapılmış ve dinlenme fırsatı verilmiş olması önem taşır.

Bu nedenle ABD hukukunda nihai koruma emrinin etkisi ağırlaştıkça usule uygun tebligat ve duruşma hakkı daha belirleyici hâle gelir.

Kanada’da Koruma Emirleri: Federal ve Eyalet Yetkilerinin Ayrılması

Kanada’da tek bir ulusal medeni koruma emri kanunu yoktur. British Columbia, Alberta, Manitoba ve Saskatchewan gibi eyaletler aile içi şiddete ilişkin özel koruma düzenlemelerine sahiptir. Ontario gibi bazı bölgelerde ise koruma, aile hukuku kapsamındaki restraining order ve ceza hukukundaki barış taahhüdü gibi araçlarla sağlanır.

Federal Ceza Kanunu; saldırı, tehdit, taciz, koruma emrine aykırılık ve “peace bond” gibi ceza hukuku mekanizmalarını düzenler. Federal Boşanma Kanunu ise aile içi şiddetin çocukların güvenliği, velayet ve ebeveynlik süresi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesini zorunlu tutar.

Bu nedenle Kanada’daki bir dosyada üç ayrı hukuk alanı birlikte gündeme gelebilir:

• Eyalet mevzuatına göre medeni koruma emri,

• Federal Ceza Kanunu kapsamında ceza soruşturması veya barış taahhüdü,

• Federal Boşanma Kanunu veya eyalet aile hukuku kapsamında çocukla ilişki kararı.

Yeminli Anlatım ve Delil Kaydı

Kanada’daki acil koruma başvurularında başvurucunun olayları ayrıntılı biçimde açıklaması beklenir. Başvuru yazılı yeminli beyan, onaylanmış anlatım veya hâkim önünde yeminli sözlü ifade şeklinde alınabilir. Uygulama eyalete ve başvuru türüne göre değişir.

Yeminli anlatım, iddianın doğruluğunun kesin olarak kanıtlandığı anlamına gelmez. Fakat başvurucunun kimliğinin, anlattığı olayların, tarihlerinin ve dayandığı risklerin resmî bir dosyaya kaydedilmesini sağlar. Yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunulması ayrıca hukukî sonuç doğurabilir.

Polis kayıtları, sağlık belgeleri, mesajlar, fotoğraflar, tanık anlatımları ve önceki olaylar risk değerlendirmesinde kullanılabilir. Ancak acil tehlikede başvurucunun koruma sağlanmadan önce eksiksiz bir ceza dosyası oluşturması beklenmez.

British Columbia: Ayrıntılı Risk Faktörleri ve Bir Yıllık Varsayılan Süre

British Columbia Aile Hukuku Kanunu’na göre mahkeme, aile içi şiddetin meydana gelme ihtimali bulunduğu ve bir aile üyesinin güvenliğinin risk altında olduğu sonucuna ulaşırsa koruma emri verebilir. Emir başka bir aile davasıyla birlikte istenebileceği gibi bağımsız olarak da talep edilebilir.

Mahkeme şu risk faktörlerini değerlendirmek zorundadır:

• Önceki aile içi şiddet geçmişi,

• Şiddetin tekrarlanması veya ağırlaşması,

• Zorlayıcı ve kontrol edici davranış örüntüsü,

• Yakın zamanda gerçekleşen ayrılık veya ayrılma niyeti,

• Silahlara erişim,

• Madde kullanımı,

• Şiddet riskiyle bağlantılı ruhsal sorunlar,

• Koruma isteyen kişinin kendi güvenliği hakkındaki algısı,

• Yaş, gebelik, sağlık veya ekonomik bağımlılık gibi kırılganlıklar.

Bu düzenleme, kararın yalnızca başvurucunun “korkuyorum” demesiyle kurulmasını değil, belirtilen riskin somut başlıklar altında değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

Başvuru karşı tarafa önceden bildirim yapılmadan gerçekleştirilebilir. Tek taraflı karar verilirse muhatap, kararın kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir. Mahkeme farklı bir süre belirlemediği takdirde koruma emri bir yıl sonra sona erer. Kararın süresi dolmadan uzatma, kısaltma, değiştirme veya kaldırma talep edilebilir.

Koruma emri; iletişim yasağı, belirli yerlere yaklaşmama, konuttan çıkarma, silah bulundurmama ve kişisel eşyaların polis gözetiminde alınması gibi hükümler içerebilir.

Çocuk hakkında ayrıca değerlendirme yapılır. Mahkeme, çocuğun aile içi şiddete maruz kalma ihtimalini ve koruma kararının çocuk yönünden de uygulanmasının gerekip gerekmediğini incelemelidir. Koruma emri başka bir velayet veya temas kararıyla çelişirse, güvenlik yönünden koruma emri öncelikli hâle gelebilir. British Columbia Aile Hukuku Kanunu, m.182-191

Alberta: Acil Karar En Geç Dokuz İş Gününde İncelenir

Alberta’da Emergency Protection Order, aile içi şiddet mağdurunun derhâl korunması için kullanılan acil bir hukukî araçtır. Polis veya yetkili kamu görevlileri 24 saat başvuru yapabilir; mağdur da mahkemenin açık olduğu saatlerde doğrudan başvurabilir.

Acil koruma emri karşı taraf dinlenmeden verilebilir. Ancak bunun için aile içi şiddetin meydana geldiği, devam etme veya yeniden gerçekleşme ihtimali bulunduğu ve durumun ciddiyeti ya da aciliyeti nedeniyle derhâl korunmanın gerekli olduğu değerlendirilir.

Emir; yaklaşmama, iletişim kurmama, belirli yerlere gitmeme ve kişinin ortak konuttan çıkarılması gibi hükümler içerebilir. Bununla birlikte tek taraflı acil karar süresiz biçimde devam etmez. Dosyanın en geç dokuz iş günü içinde Court of King’s Bench tarafından incelenmesi gerekir.

Bu incelemede mahkeme:

• Acil kararı onaylayabilir,

• Değiştirebilir,

• Kaldırabilir,

• Daha uzun süreli bir koruma kararına dönüştürebilir,

• Yeni delil veya tanık dinlenmesi için işlem yapabilir.

Uzun süreli koruma kararı bir yıla kadar verilebilir. Bu karar maddi kayıpların karşılanması, geçici eşya kullanımı, danışmanlık ve çocuk için belirli destek düzenlemeleri gibi ek hükümler içerebilir.

Alberta modeli, tek taraflı kararın gerçek bir acil müdahale olduğunu; uzun süreli sonuçların ise kısa sürede yapılan ikinci yargısal incelemeye bağlandığını göstermektedir. Alberta Koruma Kanunu bilgilendirme belgesi

Kanada Federal Hukukunda Çocukla Kişisel İlişki

Kanada’nın federal Boşanma Kanunu, velayet ve kişisel ilişki kararlarında yalnızca çocuğun üstün yararının dikkate alınmasını öngörür. Çocuğun fiziksel, duygusal ve psikolojik güvenliği öncelikli ölçüttür.

Aile içi şiddet iddiası varsa mahkeme şiddetin:

• Niteliğini ve ağırlığını,

• Tekrarlanıp tekrarlanmadığını,

• Zorlayıcı kontrol örüntüsü oluşturup oluşturmadığını,

• Çocuğa yönelip yönelmediğini,

• Çocuğun şiddete doğrudan veya dolaylı maruz kalıp kalmadığını,

• Ebeveynin bakım verme yeteneğine etkisini,

• Çocuğun veya diğer aile üyelerinin güvenliğini nasıl etkilediğini

ayrı ayrı değerlendirmelidir.

Kanun aynı zamanda çocuğun, üstün yararıyla bağdaştığı ölçüde her iki ebeveyniyle mümkün olduğunca fazla zaman geçirmesi ilkesini kabul eder. Dolayısıyla eşe yönelik bir koruma emri, çocukla ilişkinin kendiliğinden ve gerekçesiz şekilde sona ermesi anlamına gelmez. Güvenlik riski varsa denetimli görüşme, üçüncü kişi aracılığıyla teslim veya iletişimin sınırlandırılması gibi daha ölçülü yöntemler değerlendirilebilir. Kanada Boşanma Kanunu m.16

Japonya’da Bölge Mahkemesi İncelemesi

Japonya’da eş veya birlikte yaşanan partner kaynaklı şiddete ilişkin koruma emirlerini bölge mahkemesi verir. Başvuru; karşı tarafın yerleşim yeri, başvurucunun yerleşim yeri veya şiddetin meydana geldiği yer bakımından yetkili bölge mahkemesine yapılabilir.

Başvuru yazılı olmalı ve yalnızca genel bir şiddet iddiası içermemelidir. Kanuna göre dilekçede şu hususlar açıklanmalıdır:

• Fiziksel şiddetin veya kanunda belirtilen tehditlerin koşulları,

• Yeni şiddet nedeniyle ciddi zarar meydana gelme ihtimalinin neden yüksek olduğu,

• Çocuk veya yakınlar hakkında ek koruma isteniyorsa bunun neden gerekli olduğu,

• Polis veya şiddet destek merkezine başvuru yapılıp yapılmadığı,

• Başvuru yapılmışsa tarih, yer, talebin içeriği ve alınan önlemler.

Başvurucu daha önce polis veya destek merkezine başvurmuşsa mahkeme ilgili kurumdan olayın koşullarını ve alınan önlemleri gösteren belge isteyebilir. Böylece başvuru yalnızca tarafın mahkemeye sunduğu anlatımla sınırlı kalmaz.

Japonya’da Aranan Tehlike Eşiği

Yaklaşmama kararı için mağdurun daha önce fiziksel şiddete veya yaşam, beden, özgürlük, şeref ya da malvarlığına zarar verileceği yönünde tehdide maruz kalmış olması gerekir. Ayrıca yeni şiddet nedeniyle mağdurun yaşamı, bedeni veya ruh sağlığının ciddi zarar görmesi ihtimalinin yüksek bulunması aranır.

Konuttan çıkarma kararında da fiziksel şiddet veya kanunda belirtilen ağır tehditlerle bağlantılı ciddi bir risk değerlendirmesi yapılır. Bu nedenle Japonya’daki koruma emri, herhangi bir aile uyuşmazlığına değil, kanunda tanımlanan şiddet ve ciddi zarar ihtimaline bağlanmıştır.

Karşı Tarafın Dinlenmesi Temel Kuraldır

Japon hukukunda koruma emri, kural olarak karşı tarafın katılabileceği sözlü yargılama veya dinleme günü yapılmadan verilemez. Kanun, karşı tarafın dinlenmesini istisna değil temel usul olarak kabul etmektedir.

Bunun tek istisnası, duruşmanın beklenmesi hâlinde koruma başvurusunun amacının gerçekleştirilemeyecek olmasıdır. Başka bir ifadeyle tek taraflı karar yalnızca gecikmenin korumayı etkisiz bırakacağı ağır ve acil durumlarda mümkündür.

Mahkemenin kararında gerekçe bulunması zorunludur. Sözlü yargılama yapılmadan karar verilmişse en azından gerekçenin özeti gösterilmelidir. Karara karşı derhâl itiraz edilebilir; ancak itiraz tek başına tedbirin uygulanmasını durdurmaz. Japonya Eş Şiddetini Önleme ve Mağdurları Koruma Kanunu

Japonya’da Yaklaşmama ve Konuttan Çıkarma Süreleri

Japonya’da 2024 yılında yürürlüğe giren düzenlemeler sonrasında temel süreler şöyledir:

Yaklaşmama kararı

Karşı tarafın mağduru takip etmesini, mağdurun konutu, işyeri veya düzenli bulunduğu yerlere yaklaşmasını yasaklayan emir bir yıl sürer.

Bu karara ek olarak telefon, elektronik posta, sosyal medya mesajı, gece saatlerinde iletişim, GPS ile konum takibi, hakaret veya cinsel içerikli materyal gönderme gibi davranışlar da yasaklanabilir.

Çocuğa veya yakınlara yaklaşmama

Ana yaklaşmama kararının etkili olabilmesi için gerekli görülürse çocuklara veya belirli yakınlara yönelik ek yaklaşmama emirleri verilebilir. Çocuk 15 yaşını doldurmuşsa kural olarak çocuğun rızası aranır. Çocuk hakkındaki kararın amacı, diğer eşin çocuk üzerinden başvurucuyu görüşmeye zorlamasını önlemektir.

Konuttan çıkarma kararı

Kişinin ortak konutu terk etmesine ve konutun çevresinde dolaşmamasına ilişkin emir kural olarak iki ay sürer.

Konutun veya bağımsız bölümün tek sahibi ya da tek kiracısı başvurucuysa ve başvurucu özellikle talep etmişse süre altı aya kadar çıkabilir. Böylece mülkiyet veya kira hakkı ile koruma ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Japonya’da Koruma Emrinin İhlali

Japonya’da koruma emrinin ihlali yalnızca özel hukuk yaptırımı değildir. İhlal eden kişi iki yıla kadar hapis veya iki milyon yene kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

Buna karşılık kanun, başvuru dilekçesinde belirtilmesi gereken konular hakkında gerçeğe aykırı kayıtlarla koruma emri isteyen kişi için de 100.000 yene kadar idarî nitelikte para cezası öngörmektedir.

Bu düzenleme iki yönlü bir sorumluluk kurmaktadır:

• Geçerli koruma emrini ihlal eden kişi ağır cezai sonuçla karşılaşır.

• Koruma mekanizmasını gerçeğe aykırı yazılı beyanla harekete geçiren başvurucu da yaptırımsız bırakılmaz.

Ancak yanlış beyan yaptırımı, reddedilen her başvurunun yalan olduğu anlamına gelmez. Yaptırım için dilekçedeki gerekli hususlar hakkında gerçeğe aykırı kayıt bulunduğunun belirlenmesi gerekir.

Sistemler Cinsiyet Tarafsız mı?

ABD ve Kanada’daki koruma emri hükümleri genel olarak “başvurucu”, “korunan kişi”, “aile üyesi” ve “karşı taraf” gibi cinsiyet tarafsız kavramlarla düzenlenmektedir. Kadın, erkek veya aynı cinsiyetten partnerler kanundaki ilişki koşullarını taşıdıkları sürece koruma isteyebilir.

Japonya Kanunu’nun başlangıç hükümleri, aile içi şiddet mağdurlarının çoğunluğunun kadın olduğunu ve şiddetin kadın-erkek eşitliğini engellediğini açıkça kabul etmektedir. Bununla birlikte koruma emrinden yararlanacak “mağdur” ve emrin yöneltileceği “eş” tanımları yalnızca kadın başvurucu ve erkek fail şeklinde kurulmamıştır. Erkek mağdur da kanuni koşulları taşıyorsa koruma isteyebilir.

Cinsiyet tarafsız bir kanun metni, uygulamanın otomatik olarak tarafsız olduğunu kanıtlamaz. Bunun değerlendirilebilmesi için başvuruların cinsiyete göre dağılımı, kabul ve ret oranları, karşılıklı başvurular, yanlış beyan vakaları ve nihai karar sonuçları gibi resmî verilere ihtiyaç vardır.

Geçici Emir ile Duruşmalı Emir Arasındaki Temel Fark

ABD, Kanada ve Japonya modellerinin tamamında tek taraflı karar ihtimali bulunmaktadır. Fakat tek taraflı kararın hukukî niteliği ülkeden ülkeye değişmektedir.

ABD’nin incelenen eyaletlerinde geçici emir, çoğunlukla yakın tarihte yapılacak duruşmaya kadar uygulanır. New York’ta geçici emir bir sonraki mahkeme tarihine bağlıdır. Texas’ta geçici ex parte karar kural olarak 20 günle sınırlıdır. California’da uzun süreli karar için duruşma yapılır.

Alberta’da tek taraflı acil karar en geç dokuz iş gününde ikinci bir yargısal incelemeye gider. British Columbia’da karar bildirim yapılmadan verilebilir; fakat muhatap kararın kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir.

Japonya’da ise sıralama tersine çevrilmiştir: Karşı tarafın dinlenmesi temel kuraldır; tek taraflı karar ancak beklemenin korumanın amacını ortadan kaldıracağı istisnai durumlarda verilebilir.

Bu sistemlerde görülen ortak ilke şudur: Acil tehlike, ilk anda karşı tarafın dinlenmemesini haklı gösterebilir; fakat uzun süreli ve ağır bir müdahalenin denetimsiz kalmasını haklı göstermez.

Türkiye Açısından Ortaya Çıkan Karşılaştırmalı Sonuç

Türkiye’de 6284 sayılı Kanun, ilk koruyucu tedbir kararı için delil veya belge aranmayacağını açıkça düzenlemektedir. İlk karar altı aya kadar verilebilir. Buna karşılık California, New York ve Texas gibi ABD eyaletlerinde tek taraflı karar ile duruşmalı nihai karar belirgin biçimde ayrılmaktadır. Alberta acil kararı dokuz iş günü içinde incelemeye taşımakta; Japonya ise karşı tarafın katılabileceği oturumu temel kural olarak benimsemektedir.

Bu karşılaştırma Türkiye bakımından üç önemli sorunu görünür hâle getirmektedir:

• Delilsiz ve tek taraflı kararın ilk aşamada altı aya kadar verilebilmesi,

• Kararın muhatabının belirli ve kısa bir süre içinde zorunlu olarak hâkim önüne çıkarılmaması,

• Uzatma kararlarında güncel riskin yeni ve bireyselleştirilmiş bir incelemeyle ortaya konulmasını sağlayan açık güvencelerin yetersizliği.

ABD veya Kanada modelleri kusursuz değildir. Özellikle British Columbia’da tek taraflı bir karar, mahkeme farklı süre belirlemezse bir yıl geçerli olabilir ve kararın muhatabının yeniden inceleme talep etmesi gerekebilir. New York’ta geçici emirler davanın uzaması nedeniyle farklı duruşma tarihlerine taşınabilir. Bu nedenle her yabancı sistemin Türkiye’den daha güvenceli olduğunu söylemek doğru olmaz.

Bununla birlikte incelenen modellerin çoğu, ağır ve uzun süreli karar ile acil geçici karar arasında daha görünür bir usul ayrımı kurmaktadır. Türkiye’de ise “geçici” olarak adlandırılan bir tedbirin altı ay sürmesi ve bu süre içinde zorunlu yüz yüze duruşma bulunmaması, sistemin kötüye kullanılması hâlinde telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Sonuç: Hızlı Koruma, Kayıtsız ve Denetimsiz Karar Anlamına Gelmez

ABD’de ex parte emirler acil müdahale aracı olarak kullanılmakta, fakat uzun süreli kararlar genellikle tebligat ve duruşmaya bağlanmaktadır. Kanada’da eyaletler farklı modeller uygulasa da yeminli anlatım, kayıtlı risk değerlendirmesi ve yeniden inceleme mekanizmaları öne çıkmaktadır. Japonya ise başvurunun içeriğini ayrıntılı biçimde düzenlemekte, karşı tarafın dinlenmesini temel kural kabul etmekte ve tek taraflı kararı istisnai tehlike durumlarıyla sınırlandırmaktadır.

Bu örneklerden çıkarılabilecek sonuç, şiddet mağdurunun koruma almasının zorlaştırılması değildir. Aksine, acil koruma derhâl sağlanmalı; fakat kararın süresi ve temel haklara etkisi arttıkça delil, gerekçe, ölçülülük ve çelişmeli yargılama güvenceleri de güçlenmelidir.

Sağlıklı bir koruma emri sistemi üç aşamadan oluşmalıdır: Acil tehlikede hızlı geçici karar, birkaç gün içinde karşı tarafın dinlendiği yargısal inceleme ve uzun süreli emir için somut delil ile güncel risk değerlendirmesi. Böyle bir sistem hem gerçek şiddet mağdurunu korur hem de koruma hukukunun boşanma, velayet veya kişisel husumetlerde baskı aracına dönüştürülmesini zorlaştırır.