Babanın Çocuğa Aldığı Kıyafetlerin Anne Tarafından ADM’de Geri Gönderilmesi Hukuka Aykırı mı?
Babanın Çocuğa Aldığı Kıyafetlerin Anne Tarafından ADM’de Geri Gönderilmesi Hukuka Aykırı mı?
Çocukla kişisel ilişki kurulması yalnızca çocuğun belirlenen gün ve saatlerde anne veya babaya teslim edilmesinden ibaret değildir. Sürecin çocuğu duygusal olarak örselemeyecek, ebeveynleri arasındaki çatışmanın parçası hâline getirmeyecek ve çocuğun her iki ebeveyniyle bağını koruyacak şekilde yürütülmesi gerekir.
Bu yazıda; kişisel ilişki sırasında babanın çocuğuna aldığı kıyafetlerin anne tarafından kabul edilmeden üçüncü bir kişiyle ADM’ye geri gönderilmesi, çocuğun bu nedenle yaşadığı hayal kırıklığı ve ADM personelinin olayı tutanağa geçirmek istememesi hukuki açıdan ele alınmaktadır.
Olayın Hukuki Değerlendirmesi
Yaşanan bu durum, hem çocuğun üstün yararı ilkesine hem de Medeni Kanun'un ebeveynlere yüklediği kişisel ilişkiyi zedeleme yasağına (TMK m. 324) doğrudan aykırılık teşkil etmektedir. Babanın çocuk için aldığı kıyafetlerin anne tarafından kabul edilmeyerek üçüncü bir şahıs vasıtasıyla geri gönderilmesi ve bu suretle çocuğun hevesinin kırılması, çocuk üzerinde ağır bir duygusal örselenme ve ebeveyne yabancılaşma (EYS) eylemidir. ADM (Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü) personelinin bu önemli olayı tutanak altına almaktan kaçınması ise görev sorumluluklarının açık bir ihlalidir.
ADM mevzuatı ve çocuk hukuku çerçevesinde konunun analizi ve babanın yasal hakları şu şekildedir:
1. ADM ve Çocuk Koruma Kanunu Yönünden Analiz
Tutanak Tutma Zorunluluğu
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca, ADM Çocuk Görüşme Merkezlerinde gerçekleştirilen çocuk teslimi ve kişisel ilişki süreçlerine dair yapılan tüm iş ve işlemler, tarafların tutumları ve yaşanan somut durumlar görevli uzman (psikolog, pedagog vb.) veya öğretmen tarafından tutanak altına alınmak zorundadır.
Personelin İmtina Etmesi Hukuka Aykırıdır
Görevli uzmanların rolü sadece fiziki olarak çocuğu bir taraftan alıp diğer tarafa vermek değildir; onların birincil görevi çocuğun psikolojik bütünlüğünü korumak ve süreci raporlamaktır. Çocuğun hevesini kıracak, ebeveynlik bağını zedeleyecek ve teslim anında gerilim yaratacak bu tür bir olayın yaşanması, doğrudan doğruya teslim sürecinin gidişatını ve çocuğun ruh sağlığını etkileyen bir vakadır ve raporda yer alması zorunludur.
2. Babanın Sahip Olduğu Hukuki Haklar ve Yol Haritası
A. ADM İşlemini Aile Mahkemesine Şikayet Hakkı (ÇKK m. 41/E)
ADM personelinin tutanak tutmaktan kaçınması, görevini eksik yapması veya usule aykırı davranması bir "müdürlük işlemi" niteliğindedir. Baba, bu usulsüz işleme karşı öğrenme tarihinden itibaren 1 hafta içinde işlemi gerçekleştiren ADM'nin bulunduğu yer Aile Mahkemesine şikayette bulunabilir. Mahkeme, uzmanın bu ihmalini ve tutanak tutmama eylemini denetleyerek yasal süreci işletir.
B. Yazılı İtiraz ve Dilekçe ile Durumu Dosyaya İşletme
Uzman o esnada tutanak tutmaya direndiyse, baba vakit kaybetmeksizin yaşanan bu olayı (tarih, saat, geri gönderilen kıyafetler, aracı olan üçüncü kişinin bilgileri ve çocuğun uğradığı hayal kırıklığını) detaylıca anlatan yazılı bir dilekçe hazırlayarak ADM müdürlüğüne sunmalıdır. Bu dilekçenin resmi evrak kaydından geçirilerek (tarih ve sayı alınarak) ADM dosyasına girmesi sağlanmalıdır. Bu dilekçe, personelin görevini yapmadığının ve olayın gerçekleştiğinin dosyada duran yazılı resmi delili olacaktır.
C. Kamu Görevlisi Hakkında Disiplin ve Savcılık Şikayeti
Yasal görevi olmasına rağmen tutanak tutmaktan imtina eden uzman veya öğretmenlerin bu direnci karşısında; görevin ihmali gerekçesiyle Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir ve bağlı oldukları Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığına disiplin soruşturması açılması için ihbarda bulunulabilir.
D. Danışmanlık Tedbiri Talebi (Yönetmelik m. 9)
Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca uzman, süreç esnasında koruyucu veya destekleyici bir tedbir uygulanması gerektiği kanaatine varırsa durumu ilgili bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Annenin bu hırpalayıcı tutumu karşısında baba, çocuk ve anne hakkında aile mahkemesinden danışmanlık tedbiri uygulanmasını talep edebilir.
E. Velayetin Değiştirilmesi Davasında Güçlü Kanıt Olarak Kullanma
TMK m. 324/1 uyarınca, velayet sahibi ebeveyn diğer tarafın çocukla olan bağını zedeleyecek davranışlardan kaçınmak zorundadır. Annenin bu kışkırtıcı eylemleri ve çocuğun hevesini kırarak babadan gelen eşyaları reddetmesi velayet görevinin ağır bir şekilde kötüye kullanılmasıdır. Bu olayın belgelenmesi (sunulacak ADM dilekçesi, mesajlar veya şahit beyanlarıyla), velayetin anneden alınarak babaya verilmesi davasında babanın elindeki en güçlü kanıtlardan biri olacaktır.
Kıyafetlerin Geri Gönderilmesi Tek Başına Velayetin Değiştirilmesi İçin Yeterli midir?
Kıyafetlerin bir defa geri gönderilmesi, tek başına velayetin değiştirilmesi sonucunu doğurmayabilir. Aile mahkemesi olayın süreklilik gösterip göstermediğini, çocuğun hangi koşullarda etkilendiğini, annenin davranışının amacını, ebeveynler arasındaki çatışmanın çocuğa yansıtılıp yansıtılmadığını ve diğer delilleri birlikte değerlendirir.
Ancak bu davranış;
Babadan gelen hediyelerin sürekli reddedilmesi,
Çocuğun babası hakkında olumsuz yönlendirilmesi,
Babanın aldığı eşyaların çocuğa kullandırılmaması,
Çocuğun kişisel ilişki sonrasında sorgulanması veya baskı altında tutulması,
Çocuğun babasıyla bağının sistematik biçimde zayıflatılması,
Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi
gibi başka olaylarla birlikte gerçekleşiyorsa velayet ve kişisel ilişki değerlendirmesinde önem kazanabilir.
Babanın Öncelikle Yapması Gerekenler
Baba, yaşanan olayın hemen ardından aşağıdaki işlemleri yapmalıdır:
Olayın tarihini, saatini, yerini ve kimlerin bulunduğunu yazılı olarak kaydetmelidir.
Kıyafetlerin kim tarafından, hangi gerekçeyle ve ne zaman geri getirildiğini açıkça belirtmelidir.
Çocuğun olay öncesindeki beklentisini ve olay sonrasındaki gözlemlenebilir tepkisini abartısız şekilde anlatmalıdır.
“Çocuk ağır şekilde örselendi” gibi uzmanlık gerektiren kesin teşhisler yerine, “çocuk üzüldüğünü söyledi”, “ağladı”, “kıyafetleri neden geri gönderdiklerini sordu” gibi somut gözlemleri yazmalıdır.
ADM personelinden olayın mevcut işlem tutanağına geçirilmesini yazılı olarak istemelidir.
Talep kabul edilmezse ADM Müdürlüğüne evrak kayıt numarası alınarak ayrı dilekçe sunmalıdır.
Varsa mesajları, kıyafet faturalarını, fotoğrafları, teslim sırasında bulunan kişileri ve kıyafetleri geri getiren üçüncü kişinin bilgilerini delil olarak göstermelidir.
Müdürlük işlemi veya kararı söz konusuysa ÇKK m. 41/E’deki bir haftalık süre geçirilmeden aile mahkemesine şikâyet yolunu değerlendirmelidir.
ADM’ye Verilebilecek Kısa Tutanak Talebi
“.../.../.... tarihinde, saat ... sıralarında gerçekleştirilen çocuk teslimi/kişisel ilişki işlemi kapsamında çocuğum için alınan kıyafetlerin, yükümlü ebeveyn tarafından kabul edilmeyerek üçüncü kişi aracılığıyla ADM Çocuk Görüşme Merkezine geri gönderildiği görülmüştür. Kıyafetlerin geri gönderilmesi çocuğum tarafından da öğrenilmiş ve çocuk bu olay nedeniyle üzüntü yaşamıştır. Teslim sürecini, çocuğun duygusal durumunu ve ebeveynler arasındaki kişisel ilişkinin yürütülmesini doğrudan ilgilendiren olayın tarih, saat, teslim eden kişinin kimliği ve görevli personelin gözlemleriyle birlikte tutanağa geçirilmesini; düzenlenecek tutanağın veya tarafımca sunulan bu beyanın ADM dosyasına eklenmesini arz ederim.”
ADM Personeli Tutanak Tutmazsa Ne Yapılabilir?
Baba öncelikle yazılı başvuru yapmalı ve evrak kayıt numarası almalıdır. Yazılı dilekçenin teslim alınmaması hâlinde dilekçe adliye ön bürosu üzerinden, UYAP Vatandaş Portalı imkân veriyorsa ilgili dosyaya gönderilerek veya iadeli taahhütlü posta yoluyla sunulabilir.
Müdürlükçe yapılan belirli bir işlem veya verilen bir kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Şikâyet üzerine verilen karara karşı da tebliğden itibaren bir hafta içinde itiraz yolu bulunmaktadır.
ADM personeli hakkında disiplin başvurusu yapılması ile ÇKK m. 41/E kapsamında aile mahkemesine şikâyette bulunulması farklı hukuki yollardır. Disiplin başvurusu personelin davranışını; aile mahkemesine şikâyet ise müdürlüğün çocuk teslimi veya kişisel ilişkinin yerine getirilmesine ilişkin işlem ve kararını konu alır.
Savcılığa Suç Duyurusu Her Durumda Yapılmalı mı?
Hayır. Bir olayın tutanağa geçirilmemesi, tek başına otomatik olarak görevi kötüye kullanma suçunu oluşturmaz. Ceza sorumluluğu bakımından kamu görevlisinin mevzuattan doğan somut bir görevini bilerek yerine getirmemesi, görevin gereklerine aykırı davranması ve TCK m. 257’de aranan sonuçların meydana gelmesi değerlendirilir.
Bu nedenle öncelikle yazılı kayıt oluşturulması, müdürlükten gerekçeli cevap istenmesi ve idari/kanuni şikâyet yollarının kullanılması genellikle daha ölçülü bir yöntemdir. Somut ve ağır bir görev ihmali bulunduğu düşünülüyorsa savcılık başvurusu ayrıca değerlendirilebilir.
Sonuç
Babanın çocuğuna kıyafet alması, çocukla kurduğu sevgi ve bakım ilişkisinin doğal bir parçasıdır. Anne, haklı ve çocukla ilgili somut bir sebep bulunmadığı hâlde kıyafetleri üçüncü kişiyle geri göndererek çocuğun duygularını ebeveynler arasındaki çatışmanın içine çekmemelidir.
Bununla birlikte hukuki başvurularda duygusal nitelendirmelerden çok somut olaylara dayanılması gerekir. Kıyafetlerin ne zaman alındığı, çocuğun kıyafetleri isteyip istemediği, kimin geri getirdiği, annenin açıkladığı gerekçe, çocuğun doğrudan gözlemlenen tepkisi ve ADM personelinin tutanak talebine verdiği cevap açıkça ortaya konulmalıdır.
Tek bir olay hemen velayetin değiştirilmesini sağlamayabilir. Fakat olayların sistematik hâle gelmesi ve çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin sürekli zedelenmesi, TMK m. 324 kapsamında kişisel ilişki yükümlülüğüne aykırılık ve velayet görevinin gereği gibi yerine getirilip getirilmediği bakımından mahkemece değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Anne, babanın aldığı kıyafetleri kabul etmek zorunda mıdır?
Mevzuatta annenin babanın aldığı her kıyafeti kabul etmek zorunda olduğuna ilişkin özel bir hüküm bulunmamaktadır. Kıyafetlerin uygunsuzluğu, sağlık sorunu, beden ölçüsüne uymaması veya benzeri makul bir sebep varsa iade gündeme gelebilir. Ancak iadenin çocuğa zarar verecek, onu ebeveyn çatışmasının içine çekecek veya babasıyla bağını zedeleyecek biçimde yapılması hukuken önem taşıyabilir.
Kıyafetlerin geri gönderilmesi ebeveyne yabancılaştırma sayılır mı?
Tek bir olaydan kesin olarak ebeveyne yabancılaştırma sonucu çıkarılması doğru değildir. Olayın tekrarlanması, çocuğa yönelik söylemler, kişisel ilişkinin engellenmesi ve diğer ebeveynle bağın sistematik şekilde zayıflatılması birlikte değerlendirilmelidir.
ADM her iddiayı tutanağa geçirmek zorunda mıdır?
ADM’nin kanun, yönetmelik ve uygulama rehberinde öngörülen işlemleri tutanakla belgeleme yükümlülüğü vardır. Bununla birlikte mevzuatta tarafların ileri sürdüğü her iddianın sınırsız biçimde ve aynen tutanağa yazılacağına ilişkin genel bir hüküm bulunmamaktadır. Teslim işlemini, çocuğun durumunu veya sürecin yürütülmesini doğrudan etkileyen somut olayların kayda geçirilmesi talep edilebilir.
Bir haftalık şikâyet süresi ne zaman başlar?
ÇKK m. 41/E’ye göre süre, şikâyete konu müdürlük işleminin öğrenildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar. Sürenin kısa olması nedeniyle başvurunun geciktirilmemesi gerekir.
Olay velayetin değiştirilmesi davasında kullanılabilir mi?
Evet, olay hukuka uygun delillerle ispatlanabiliyorsa diğer delillerle birlikte ileri sürülebilir. Ancak velayetin değiştirilmesi için mahkeme bütün koşulları ve özellikle çocuğun üstün yararını birlikte değerlendirir.
Hukuki Doğruluk ve Yayın Notu
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda kullanılacak başvuru yolu; mevcut mahkeme kararının türüne, ADM dosyasındaki işlemlere, kıyafetleri geri getiren kişinin sıfatına ve olay hakkında düzenlenmiş mevcut tutanaklara göre değişebilir.
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/E maddesi, müdürlükçe yapılan işlem ve verilen kararlara karşı bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet yolunu düzenlemektedir. Çocuk teslimi veya kişisel ilişki kararına muhalefet ve disiplin hapsi ise ÇKK m. 41/F kapsamında ayrı bir hukuki yoldur.
Danışmanlık tedbiri bakımından güncel ve doğrudan ilgili hükümler ÇKK m. 41/C’nin sekizinci fıkrası ile Çocuk Teslimi Yönetmeliği’nin 40. maddesidir. Bu nedenle yukarıdaki korunan ana metinde yer alan “Yönetmelik m. 9” atfı uygulamada bu hükümlerle birlikte kontrol edilmelidir.
Resmî kaynaklar: